Nieuwe kennis, nieuwe kansen en nieuwe vrienden.

Tekst en fotografie Chantal van der Poel

In een partycentrum in Hoogvliet wordt feest gevierd. Geen dansvloer vol feestgangers, maar tafels vol laptops, trotse cursisten en feestelijke taartjes. De aanleiding is minstens zo bijzonder. De deelnemers hebben hun computercursus succesvol afgerond. Wat begon als een lesprogramma over digitale vaardigheden, groeide uit tot iets groters. Voor veel deelnemers betekende het meer zelfstandigheid, meer zelfvertrouwen en zelfs nieuwe sociale contacten.

De cursus maakt deel uit van het project Verantwoord Internet in de Stad, een project van Leer Zelf Online en partners voor inwoners van Amsterdam, Den Haag en Rotterdam die moeite hebben met de digitale wereld. Het project richt zich op ouderen, mensen met een laag inkomen en inwoners die de Nederlandse taal nog niet volledig beheersen. Naast lessen ontvangen deelnemers ook een gratis laptop, zodat zij thuis kunnen oefenen.

Tijdens de laatste les wordt duidelijk hoeveel impact het project heeft gehad. Waar sommige deelnemers enkele weken geleden nog nauwelijks wisten hoe een computer werkte, praten ze nu mee over onderwerpen als online veiligheid, phishing en zelfs kunstmatige intelligentie.

Een vraag uit de groep leidt tot een levendige discussie: "Waarom is ChatGPT het altijd met je eens?" Het laat zien hoe snel de cursisten zich nieuwe digitale kennis eigen hebben gemaakt.

Docent Leyla: "Het gaat niet altijd alleen om de computerlessen. Het gaat ook om mensen sterker maken."

Meedoen in een steeds digitalere samenleving

Voor de gemeente Rotterdam is dat precies de reden om in het project te investeren. Volgens Yvon, projectleider Digitale Inclusie bij de gemeente Rotterdam, gaat digitale uitsluiting vaak samen met andere uitdagingen.

"Het niet hebben van digitale vaardigheden wordt vaak in verband gebracht met slechte taalvaardigheden en een lage economische positie. Die combinatie zien we in Rotterdam regelmatig. Daarnaast hebben we veel inwoners met een migratieachtergrond die niet vanzelfsprekend naar de gemeente stappen voor hulp. Daarom werken wij samen met mensen die actief zijn in de wijk en een brug vormen naar deze groepen."

Rotterdam heeft als enige gemeente in Nederland zelfs een wethouder met digitale inclusie in de portefeuille. Daardoor ligt de nadruk sterk op het bereiken van inwoners in hun eigen buurt.

"Het voelde voor ons logisch om aan te sluiten bij dit project," vertelt Yvon. "Vooral vanwege de combinatie van een laptop én een cursus. We willen niet zomaar laptops uitdelen. Natuurlijk is een laptop onmisbaar om mee te kunnen doen in het digitale leven, maar juist door de cursus leren mensen hoe ze die ook echt kunnen gebruiken."

Volgens haar gaat het uiteindelijk om veel meer dan techniek.

"Ik vraag deelnemers vaak waar ze hun laptop voor gaan gebruiken. Een man vertelde dat hij er muziek op wilde zetten. Hij had zelfs zijn gitaar meegenomen. Dat vond ik prachtig. Dan zie je dat zo'n laptop niet alleen een hulpmiddel is, maar ook iets waarmee mensen hun passie kunnen beleven."

"Het voelde voor ons logisch om aan te sluiten bij dit project," vertelt Yvon. "Vooral vanwege de combinatie van een laptop én een cursus."

Thuis oefenen

Dat de combinatie van les en laptop werkt, merkt cursist Saïda dagelijks.

"De cursus is goed. Ik leer veel. Soms is het wel veel in mijn hoofd, maar ik kan thuis oefenen omdat we een laptop hebben gekregen. Dat is heel fijn."

Juist dat thuis oefenen blijkt essentieel. Vaardigheden beklijven pas echt wanneer deelnemers er ook buiten de lessen mee aan de slag kunnen.

Veiliger en zekerder online

Voor cursiste Sadaf heeft de cursus niet alleen haar digitale kennis vergroot, maar ook haar gevoel van veiligheid.

"Jaren geleden heb ik wel met de computer gewerkt, maar er is zoveel veranderd. Alles met AI gaat zo snel. Het werkt tegenwoordig heel anders, ook qua beveiliging. Bij sommige dingen sta je niet stil. Ik voel mij daardoor nu veiliger op het internet. Ik ben blij dat ik deze cursus mocht volgen."

Sadaf kwam via de Buurtstudio in contact met het project. Daar is zij vrijwilliger. Maar de cursus leverde haar meer op dan alleen nieuwe kennis.

"Ik heb door de cursus ook contacten gemaakt met mensen die ik nog niet kende. Die mensen komen volgende week bij mij naar de Buurtstudio. Dus we houden ook contact met elkaar na de cursus."

Daarmee raakt ze aan een belangrijk neveneffect van het project. Het versterken van sociale netwerken in de wijk.

Cursists Saïda. "De cursus is goed. Ik leer veel. Soms is het wel veel in mijn hoofd, maar ik kan thuis oefenen omdat we een laptop hebben gekregen. Dat is heel fijn."

Meer dan een leslokaal

Ook docent Leyla, werkzaam bij Digisurfer, ziet dat dagelijks gebeuren.

"Ik vind het heel belangrijk dat deze cursus er is. Hoe moeten mensen een cv maken, inloggen op DigiD of een e-mail versturen als ze digitaal niet vaardig zijn? En hoe herkennen ze phishing-berichten? Vooral ouderen zijn daar kwetsbaar voor, zeker als ze ook moeite hebben met de taal."

Volgens haar draait het project uiteindelijk om zelfredzaamheid.

"Het gaat niet altijd alleen om de computerlessen. Het gaat ook om mensen sterker maken. Sommige deelnemers hebben nauwelijks een netwerk. Voor hen is de cursus ook een moment om anderen te ontmoeten. We hebben een WhatsApp-groep aangemaakt en daar helpen ze elkaar. Sommigen spreken thuis af om samen huiswerk te maken. Dat vind ik echt bijzonder."

De deelnemers vormen een zeer diverse groep, vertelt ze.

"Het zijn vaak kwetsbare mensen. Mensen die onder de armoedegrens leven, een beperking hebben, de taal nog leren of voor het eerst hulp durven vragen. Je zou kunnen denken: het is maar een computerles. Maar voor deze mensen omvat het zoveel meer."

De grootste beloning voor Leyla zit in de ontwikkeling die zij bij haar cursisten ziet.

Van frustratie naar trots

De grootste beloning voor Leyla zit in de ontwikkeling die zij bij haar cursisten ziet.

"In Scheveningen hadden we een man die niet eens wist hoe het toetsenbord werkte. En een vrouw die haar computermuis steeds ondersteboven hield. Ze waren helemaal gefrustreerd."

Ze glimlacht wanneer ze terugdenkt aan hun vooruitgang.

"Een paar weken later wist die man alles over de computer. En die vrouw had zelfstandig een opdracht afgerond. Ik zei tegen hen: weet u nog wat u tijdens de eerste les zei? Kijk nu eens waar u staat. Ze waren ontzettend trots op zichzelf."

Een investering in de toekomst

Wanneer aan het einde van de middag de diploma's worden uitgereikt, klinkt luid applaus. De certificaten markeren het einde van een cursus, maar vooral het begin van nieuwe mogelijkheden.

Dat is precies de kracht van het project. Digitale vaardigheden helpen mensen niet alleen om een computer te gebruiken, maar ook om zelfstandig mee te doen in de samenleving. Om zaken te regelen met de overheid, contact te houden met familie, veilig online te zijn en nieuwe kansen te ontdekken.

De cursisten vertrekken die middag met een diploma onder de arm en een laptop in de tas. Maar misschien nog belangrijker, met meer vertrouwen dan toen ze enkele weken geleden voor het eerst het leslokaal binnenstapten. Want achter iedere nieuwe digitale vaardigheid schuilt iets groters. De mogelijkheid om volwaardig mee te doen in een wereld die steeds digitaler wordt.

Samenwerking

Verantwoord Internet in de Stad is een samenwerking van verschillende organisaties die zich inzetten voor digitale inclusie. Leer Zelf Online werkt hierbij samen met Digi Surfer, Oefenen.nl, Steffie.nl, WERK-portal.nl, Digisterker en Cello Mpower. Het project wordt ondersteund door SIDN fonds en de gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.

Ook lokale organisaties spelen een belangrijke rol. In Amsterdam zijn dat SINA, De Regenboog Groep en Eigenwijks Geuzenveld. In Rotterdam werken LampreiBeter!, Stichting Dames van Nu en Stichting Yasmina – Buurtmoeders en Kind mee. In Den Haag zijn de Openbare Bibliotheek Den Haag en Quiet Den Haag betrokken. Daarnaast helpt Publicroam deelnemers om eenvoudig gebruik te maken van internet. Samen zorgen deze organisaties ervoor dat meer mensen kunnen meedoen in de digitale samenleving.