Gokken heeft meer verleiding dan bescherming

Mensen met een verstandelijke beperking zijn extra kwetsbaar voor gokverslaving. Dat blijkt steeds duidelijker uit onderzoek in Nederland en uit het buitenland.

Toch krijgt deze groep nog te weinig aandacht in beleid, preventie en voorlichting.

Gokken is overal en altijd dichtbij

Gokken is de afgelopen jaren sterk veranderd. Vroeger ging het vooral om een bezoek aan een casino of een gokkast in een café. Tegenwoordig kan iedereen dag en nacht gokken via de telefoon. Sportweddenschappen, online casino’s en spelachtige gokapps zijn met een paar klikken bereikbaar. Voor veel mensen is dat al lastig. Voor mensen met een verstandelijke beperking is dit extra ingewikkeld. De grens tussen een spel en gokken is vaak onduidelijk. Reclames beloven spanning, plezier en winst. De risico’s blijven meestal op de achtergrond. Onderzoekers waarschuwen dat deze ontwikkeling vooral gevaarlijk is voor kwetsbare groepen. Mensen met een verstandelijke beperking worden daarbij steeds vaker genoemd als risicogroep.

Wat zegt Nederlands onderzoek?

In Nederland heeft het Trimbos instituut de afgelopen jaren verschillende onderzoeken en kennissyntheses uitgevoerd naar gokverslaving. Daarin wordt duidelijk benoemd dat mensen met een licht verstandelijke beperking een kwetsbare groep zijn. Volgens het Trimbos hebben zij vaker moeite met het begrijpen van kansen en toeval. Ook is het lastiger om geld over een langere periode te overzien. Wat vandaag een klein bedrag lijkt, kan na weken of maanden een groot probleem worden.

Daarnaast speelt impulsiviteit een rol. Veel mensen met een verstandelijke beperking vinden het moeilijk om op tijd te stoppen. De belofte van winst of het gevoel van bijna winnen kan hen blijven trekken. Het Trimbos concludeert ook dat er opvallend weinig specifiek onderzoek is gedaan naar deze groep. Dat betekent niet dat het probleem klein is, maar juist dat het lange tijd over het hoofd is gezien.

Internationale onderzoeken bevestigen dit beeld

Ook internationaal zien onderzoekers dezelfde signalen. In Australië, Canada en de Verenigde Staten zijn studies gedaan waarin mensen met een verstandelijke beperking zijn geïnterviewd over gokken. Daaruit blijkt dat veel van hen wel eens gokken, soms zelfs regelmatig. Tegelijk weten zij vaak weinig over de risico’s. Waarschuwingsboodschappen worden niet altijd begrepen of onthouden. Informatie is vaak te moeilijk of te abstract.

In sommige studies geven deelnemers aan dat zij gokken zien als een manier om erbij te horen. Samen gokken of praten over winnen kan een gevoel van contact geven. Juist mensen die zich vaker eenzaam voelen, kunnen daardoor extra gevoelig zijn. Onderzoekers benadrukken dat deze combinatie van factoren het risico op verslaving vergroot.

Minder overzicht over geld en gevolgen

Een belangrijk punt in bijna alle onderzoeken is geld. Mensen met een verstandelijke beperking hebben vaker moeite met rekenen, plannen en vooruitdenken. Dat maakt gokken extra risicovol. Een inzet van een paar euro voelt klein. Het besef dat dit geld later nodig is voor boodschappen of vaste lasten komt soms pas te laat. Online gokken versterkt dit effect, omdat er geen contant geld meer zichtbaar is. Ook het idee van schuld of verlies wordt niet altijd goed gekoppeld aan het gokken zelf. Het probleem lijkt plotseling te ontstaan, terwijl het langzaam is opgebouwd.

Moeite met herkennen van verslaving

Veel mensen herkennen verslaving pas als de problemen groot zijn. Voor mensen met een verstandelijke beperking is dit nog lastiger. Signalen zoals steeds meer geld uitgeven, liegen over gokken of onrustig worden zonder spel worden niet altijd herkend als waarschuwing. Soms door de persoon zelf, soms ook door de omgeving. Onderzoekers geven aan dat begeleiders, familie en hulpverleners vaak onvoldoende zijn toegerust om gokproblemen bij deze groep te herkennen. Gokken wordt minder snel besproken dan bijvoorbeeld alcohol of drugs.

Standaard hulp sluit vaak niet aan

Als mensen hulp zoeken, lopen zij tegen een volgend probleem aan. De meeste behandelingen voor gokverslaving zijn niet gemaakt voor mensen met een verstandelijke beperking. Gesprekken zijn talig, abstract en vragen veel zelfreflectie. Dat sluit niet goed aan bij mensen die moeite hebben met complexe uitleg of lange gesprekken. Internationale studies laten zien dat reguliere behandeling vaak minder effect heeft bij deze groep. Dat betekent niet dat hulp onmogelijk is, maar wel dat aanpassing nodig is.

De rol van reclame en verleiding

Onderzoekers wijzen ook op de rol van gokreclame. Snelle beelden, bonussen en beloftes van winst spreken sterk tot de verbeelding. Voor mensen met een verstandelijke beperking is het extra moeilijk om feit en reclame van elkaar te scheiden. De boodschap dat je kunt winnen, blijft hangen. De kans dat je verliest wordt minder goed begrepen. Zeker bij herhaling kan dit leiden tot verkeerd vertrouwen in gokken als oplossing voor geldproblemen of verveling.

Waarom informatie in makkelijke taal hard nodig is

Een duidelijke conclusie uit alle onderzoeken is dat preventie beter moet. En dat begint met begrijpelijke informatie. Veel bestaande informatie over gokverslaving is te moeilijk. Lange teksten, ingewikkelde woorden en abstracte uitleg sluiten niet aan bij mensen met een verstandelijke beperking. Als je niet begrijpt wat gokken met je doet, kun je ook geen bewuste keuzes maken. Dan is stoppen niet een kwestie van willen, maar van begrijpen.

Steffie als eerste stap

Daarom is het belangrijk dat er informatie komt in makkelijke taal. Steffie heeft hier een eerste stap in gezet. Met eenvoudige uitleg wordt verteld wat gokken is, wanneer het een probleem wordt en waar je hulp kunt krijgen. Geen moeilijke woorden, maar heldere voorbeelden en herkenbare situaties. Dit soort uitleg helpt mensen om eerder signalen te herkennen. Bij zichzelf, maar ook bij anderen. Het verlaagt de drempel om hulp te zoeken en om het gesprek aan te gaan.

Bescherming is geen betutteling

Soms wordt gedacht dat extra bescherming betuttelend is. Onderzoeken laten zien dat dit niet klopt. Juist duidelijke uitleg en bescherming vergroten zelfstandigheid. Mensen kunnen alleen zelf keuzes maken als zij de gevolgen begrijpen. Voor mensen met een verstandelijke beperking is dat niet anders. Het negeren van deze groep leidt juist tot grotere problemen, meer schulden en meer leed.

Er is echter meer nodig dan losse projecten. Denk aan:

• Meer onderzoek specifiek gericht op gokken en verstandelijke beperking

• Betere training voor begeleiders en hulpverleners

• Toegankelijke informatie in makkelijke taal

• Vroeg signaleren in zorg en begeleiding

• Beleid dat kwetsbare groepen actief beschermt

Mensen met een verstandelijke beperking zijn extra vatbaar voor gokverslaving. Niet omdat zij zwak zijn, maar omdat de wereld van gokken ingewikkeld, verleidelijk en vaak misleidend is. Eerlijke informatie in makkelijke taal is een eerste en noodzakelijke stap. Steffie laat met Gokken.steffie.nl zien dat dit kan. Nu is het tijd om dit breder te omarmen. Wie echt werk wil maken van preventie, kan deze groep niet langer vergeten.